▶︎ Kennisbank ▶︎ Informatiebronnen duurzame maatregelen tegen hittestress

Informatiebronnen duurzame maatregelen tegen hittestress

Hulpmiddel

Dit kennisbankartikel hoort bij thema(s):

Koeling

Op deze pagina vind je de informatiebronnen die als basis dienden voor de kennisproducten over Hittestress in de langdurige zorg. Ook zijn er voorbeelden van beleidsdocumenten en communicatiemiddelen van meerdere zorgorganisaties, waarvoor dank!

Kennisproducten hittestress

Deze informatiepagina is onderdeel van een set van drie hulpmiddelen, ontwikkeld door de EVZ werkgroep ‘Hulpmiddelen Hittestress’. De andere hulpmiddelen zijn een format voor duurzaam Hittebeleid en een Hitteplan (werkplan bij hitte). In de werkgroep deden meerdere professionals van verschillende zorgorganisaties en kennispartners mee.

Achterliggende gedachte van het beleid en hitteplan is dat het gebouw, de omgeving en gedrag meer kunnen worden ingezet voor koeling zodat er minder gebruik hoeft te worden gemaakt van energie-intensieve oplossingen zoals airco’s. Zo kan veel energiegebruik (en daarmee hoge CO2-uitstoot) worden voorkomen. Deze manier van werken sluit hiermee aan op eis 11.6 Passief koelen uit de Milieuthermometer Zorg.

Toelichting op informatiebronnen en voorbeelden

Gebruik deze informatiebronnen en voorbeelden als ondersteuning en onderbouwing bij het voorbereiden en plannen van duurzame maatregelen om de gebouwen en het terrein meer hittebestendig te maken. De lijst is verdeeld in 4 thema’s:

Hitte en gezondheidszorg en klimaatadaptatie
Maatregelen gebied
Maatregelen gebouw
Maatregelen gebruikers/gezondheid

Daaronder vind je de bronnen die zijn gebruikt bij het format hittebeleid en werkplan op deze pagina.

Per bron staat de categorie/type: onderzoek, praktisch, richtlijn, voorbeeld.

Bronnen over hitte en gezondheidszorg

Integraal ontwerpen voor zomercomfort
Type: Onderzoek
ISSO-rapport 110820 Integraal Ontwerpen voor Zomercomfort (2025)

Hoe kunnen ontwerpers, architecten en installateurs gebouwen toekomstbestendig maken tegen steeds warmere zomers en oververhitting? Dit rapport geeft een wetenschappelijk onderbouwde en praktijkgerichte aanpak. Er worden vier hoofdstrategieën uitgewerkt: Creëren van een koele omgeving, weren van warmte, passieve koeling en energiezuinige actieve koelsystemen.

Risicogroepen
Type: Richtlijn
RIVM, risicogroepen

Hoewel veel mensen genieten van warm weer, kan het voor anderen vervelend zijn of zelfs tot gezondheidsproblemen leiden. Mensen die niet goed voor zichzelf (kunnen) zorgen, hebben daarom op warme dagen meer zorg en aandacht nodig. Mensen ouder dan 75 vormen de grootste kwetsbare groep.

GGD-richtlijn Hitte en gezondheid
Type: Richtlijn
GGD-richtlijn medische milieukunde: hitte en gezondheid, RIVM (2013)

Inzichten over risicogroepen en maatregelen om negatieve gezondheidseffecten van hitte te voorkomen of te beperken. Verder is kennis over de thema’s stedenbouw, woningen en lokale hitteplannen opgenomen in de deze richtlijn.

Handreiking lokaal hitteplan
Type: praktisch
Handreiking lokaal hitteplan, Klimaatadaptatienederland.nl

Hulpmiddel voor gemeenten, zorgmedewerkers en andere lokale partijen die met kwetsbare groepen mensen werken om een lokaal hitteplan op te stellen of door te ontwikkelen.

Aanpak hittestress (filmpje)
Filmpje aanpak hittestress, Provincie Utrecht (3min56)

Introductiefilmpje Wat is hittestress, wat kunnen gevolgen zijn van hittestress, structurele oplossingen, basismaatregelen wat je in gedrag kan doen.

Is de zorg klaar voor het klimaat van morgen?
Type: Onderzoek
Twynstra Gudde Is de zorg klaar voor het klimaat van morgen? (2025)

Resultaten van een verkennend onderzoek naar klimaatadaptatie in de zorg. Het doel is inzicht te geven in de mate waarin de zorg zich al voorbereid op de te verwachten effecten van klimaatverandering. Er staan handelingsperspectieven in die zorgaanbieders houvast geven om in de praktijk met klimaatadaptatie aan de slag te gaan.

Bronnen voor maatregelen gebied

Hitte toolbox
Type: Praktisch
Hitte toolbox van Groene Huisvesters

Geeft tips voor Gebied: Omgeving koeler maken door meer bomen te plaatsen en groene gevels en daken aan te leggen waar dat kan.

Kosten klimaatbestendige nieuwbouw
Type: Onderzoek
Kosten klimaatbestendige nieuwbouw – onderzoek Arcadis (2025)

Toekomstbestendig ontwikkelen via maatregelen aan bestaande bebouwing (inbreiding) of via maatregelen aan de grenzen van bestaande bebouwing (uitbreiding) hittestress tegen te gaan. Gaat ook in op maatregelen voor tegengaan van wateroverlast en voor aantrekken van amfibieën, vogels en insecten (biodiversiteit). Het rapport laat kosten per hectare en per gebouw zien om aan de eisen uit de Landelijke Maatlat te voldoen.

Stappenplan Hitte in de buitenruimte
Type: Onderzoek
Hitte in de buitenruimte, OSKA Actieteam, Klimaatadaptatienederland.nl (2024)

Stappenplan van het actieteam OSKA, waarbij ze onder andere gebruik maken van de Landelijke Maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving en de Menukaart Hitte in de gebouwde omgeving.

Boomsoortentabel
Type: Onderzoek
Boomsoortentabel, WUR

In deze soortentabel is de positieve bijdrage van ruim 100 boomsoorten aan klimaat, waterhuishouding, luchtkwaliteit en biodiversiteit in de stad in beeld gebracht. Te gebruiken om een beeld te krijgen van welke bomen opwarming kunnen beperken en welke bomen gevoelig kunnen zijn voor allergieën.

Bronnen voor maatregelen gebouw

Programma van Eisen Gezond Binnenklimaat
Type: Richtlijnen
Programma van Eisen Gezond Binnenklimaat Langdurige Zorg

Eisen voor binnenklimaat in langdurige zorggebouwen. Bevat onder andere richtlijnen voor gezonde binnentemperatuur en hoeveelheid luchtverversing bij nieuwbouw en renovatie.

Hitte toolbox
Type: Praktisch
Hitte toolbox van Groene Huisvesters

Geeft tips voor Gebouw: zonwering, mogelijkheden voor veilige zomernachtventilatie, rekening houden met zonoriëntatie, isolatie en indien nodig koeling.

Verkenning naar behoefte aan een meetmethode
Type: Onderzoek
Verkenning naar behoefte aan een meetmethode, Klimaatadaptatienederland.nl (2024)

Het team van Klimaatverbond Nederland concludeert in deze verkenning dat er behoefte is aan een standaard meetmethode voor hitte in woningen om het wooncomfort te beoordelen. ISSO 74 lijkt het beste startpunt te zijn voor de beschrijving van een standaard meetmethode voor hitte in woningen, doordat deze richtlijn niet alleen ingaat op het ontwerp van een gebouw, maar ook op de oplevering en gebruik.

Factsheet hitte in de woning
Type: Voorbeeld
Factsheet hitte in de woning, HvA (2024)

Factsheet voor een integrale hitteaanpak met een lage energievraag voor koeling.

Stroomschema en menukaart hittestress bestaande bouw
Type: Praktisch
Stroomschema en menukaart hittestress bestaande bouw -Groene huisvesters

Stroomschema geeft inzicht in mogelijke maatregelen tegen hittestress in bestaande bouw. Per maatregel wordt duidelijk of die waarde heeft voor vastgoed, gezondheid, woongenot en/of biodiversiteit. Ook wordt een kostenindicatie per woning gedaan en wordt duidelijk wie de initiatiefnemer is en wat de effectiviteit voor koelen is (op een schaal van 1-6).

Ceiling Fan Design Tool
Type: Technisch
Ceiling Fan Design Tool – University of California Berkeley

Online gratis tool om uit te rekenen waar en hoeveel plafondventilatoren je nodig hebt voor een ruimte. (Neem bij vragen contact op met: Froukje van Dijken, bba binnenmilieu bv)

Framework Climate Adaptive Buildings
Type: Onderzoek
Dutch Green Building Council

Framework Climate Adaptive Buildings (FCAB): maatregelentabel met daarin 25 specifieke maatregelen om hitte tegen te gaan op pagina 46 t/m 52. Bij elke maatregel een indicatie van kosten (hoog-midden-laag) en complexiteit van uitvoering (hoog-midden-laag).

Bronnen voor maatregelen gebruikers/gezondheid

Hitte & psychiatrische zorg – Wat moet je weten en doen?
Type: Praktisch
Hitte & psychiatrische zorg – Wat moet je weten en doen? – behandelaren
Hitte & psychiatrische zorg – Wat moet je weten en doen? – cliënten

Hittepsyche.nl

Infographic & poster Tips bij hitte
Type: Praktisch
GGD Noord- en Oost-Gelderland

Infographic & poster Tips bij hitte – ouderen. Hittetips wat ouderen zelf kunnen doen
Infographic & poster Tips bij hitte – (jonge) kinderen. Wat kan je doen om kinderen te beschermen.

Hitte en gezondheid – herken de klachten
Type: Praktisch
RIVM Hitte en gezondheid

Herken de klachten en weet wat je moet doen. Overzichtelijke pdf wat belangrijk is voor zorgmedewerkers om te weten wat de symptomen zijn van oververhitting, hitte-uitputting en hitteberoerte en de bijbehorende acties.

Handreiking Houd het hoofd koel (ActiZ)
Type: Praktisch
Handreiking: Houd het hoofd koel, ActiZ (2007)

Aandachtspunten bij hoge temperaturen en een samenvatting met aanbevelingen opgenomen als aandachtspuntenlist (Synopsis) voor zorgorganisaties, dat als afzonderlijk document gemakkelijk te verspreiden is in elke organisatie.

Checklist hitteprotocol kinderopvang
Type: Voorbeeld
Checklist hitteprotocol kinderopvang, Brancheorganisatie Kinderopvang (2025)

Een leidraad voor het ontwikkelen van een locatie gebonden hitteprotocol en om de risico’s van hitte op de opvanglocatie in kaart te brengen.

Dehydratatie bij ouderen – addendum
Type: Onderzoek
Addendum Dehydratie bij ouderen, ActiZ (2007)

Preventie en behandeling van dehydratie bij ouderen; extra aandacht bij ziekte en bij hitteperioden.

Hitte en medicijnen
Type: Richtlijnen
Hitte en medicijnen, Apotheek.nl (2025)

Informatie over medicijngebruik bij hitte, hoe medicijnen te bewaren als het warm is en andere belangrijke tips over medicijnen bij hitte.

Vochtlijst
Type: Voorbeeld
Vochtlijst voorbeeld, Zorgvoorbeter.nl

Template die je kan gebruiken om een vochtlijst bij te houden voor kwetsbare cliënten.

Zo houdt de wijkverpleegkundige het hoofd koel
Type: Voorbeeld
Zo houdt de wijkverpleegkundige het hoofd koel, ActiZ

Interview met wijkverpleegkundige Claudia de Jong die vertelt over haar ervaringen tijdens een hittegolf.

Koelvesten en andere materialen om het lijf te koelen
Koelvest op Vilans Hulpmiddelenwijzer

Hulpmiddelen om het lijf te koelen, zoals bijvoorbeeld een koelvest. Te gebruiken door medewerkers, maar ook voor cliënten. Bijvoorbeeld bij buitenwerk in warm weer.

Koelvest, -pet, -doekje
Type: praktisch

Vilans hulpmiddelenwijzer: Koelvest

Hulpmiddelen om het lijf te koelen, zowel voor medewerker als voor cliënt. Vraag bij jullie eigen leveranciers naar het aanbod.

Heat Action Day
Type: Praktisch
Klimaatverbond.nl

Heat action day (2 juni) kun je als moment benutten om aandacht te geven aan dit onderwerp in je organisatie en bijvoorbeeld hitte-gesprekken voeren met medewerkers, vrijwilligers en bewoners.

Film: Warm weer
Type: Praktisch
Film warm weer, thuisarts.nl (2.40 min)

Uitleg over wat ouderen beter wel of niet kunnen doen bij warm weer.

Hitteplan animatie
Type: Praktisch
Hitteplan animatie van RIVM (1.10 min)

Animatie video’s en infographics in te zetten als voorlichting voor bewoners. Voor (zorg)professionals die werken op gebied van milieu en gezondheid.

Hoe herken je oververhitting
Type: voorlichting
Hoe herken je oververhitting en wat moet je doen? Rode Kruis (4.10 min)

Voorlichtingsfilmpje voor zorgmedewerkers en bewoners om de signalen van oververhitting te herkennen en er adequaat op te reageren.

10 tips om goed om te gaan met de hitte
Type: praktisch
10 tips om goed om te gaan met de hitte, Zorgvoorbeter (1.02 min) 2022.

Lijst van 10 tips voor zorgprofessionals om goed om te gaan met de hitte.

Social media
Communicatiematerialen, RIVM

Voor (zorg)professionals die werken op het gebied van milieu en gezondheid (zoals -professionals, milieugezondheidskundigen, milieu-verpleegkundigen, medisch milieukundigen, communicatiemedewerkers, etc. heeft het RIVM tips onder elkaar gezet die gebruikt kunnen worden voor voorlichting over hitte. Vanaf deze pagina kunnen de teksten gedownload worden.

Infographic Tips bij hitte – (zorg) professionals
GGD Noord- en Oost-Gelderland

Flyer die aangeeft wat zorgverleners kunnen doen om zelf koel te blijven en om ouderen te helpen.