- Bestuur en beleid
- ,CO2-routekaart
- ,Wet- en Regelgeving
EPBD: Energieprestatie gebouwen
Op deze pagina
EPBD’s (Energy Performance of Buildings Directives) worden door de Europese overheid opgesteld om de energieprestatie van gebouwen te verbeteren. EPBD III is reeds omgezet in Nederlandse wet- en regelgeving. De nationale implementatie van de EPDB IV wordt in de zomer van 2026 van kracht. Op deze pagina lees je over de belangrijkste eisen uit de EPBD III en IV.
EPBD’s
In de Europese Unie zijn in de loop van de jaren meerdere regelingen (directives) van kracht geworden. Deze worden ook regelmatig aangescherpt. Een aantal directives zorgen ervoor dat alle landen, bedrijven en personen binnen de EU uiterlijk in 2050 energieneutraal kunnen werken en leven.
Eén van die richtlijnen is de EPBD: Energy Performance of Buildings Directive. In het Nederlands: Richtlijn energieprestatie van gebouwen.
Als een directive van de EU van kracht wordt, heeft Nederland beperkt de tijd om deze binnen de Nederlandse wet- en regelgeving te implementeren. Voor de EPBD is het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) de aangewezen plek hiervoor.
In juli 2010 is de eerste versie van de EPBD van kracht geworden. De derde versie
(EPBD III) stamt uit 2018 en heeft nog steeds invloed op onze regelgeving.
De vierde versie (EPBD IV) is in juni 2024 door Europa goedgekeurd en moet uiterlijk juni 2026 door de Nederlandse overheid in de wet- en regelgeving te zijn omgezet. Het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) werkt hieraan, met inbreng van vele stakeholders.
De invoering van de EPBD IV betekent niet dat de eisen uit de EPBD III niet meer van kracht zijn. Daarom worden hier eerst de relevante onderdelen van de EPBD III toegelicht.
EPBD III
De EPBD III bestaat uit drie delen:
- Systeemeisen aan technische gebouwsystemen
- Keuringsplicht voor airconditionings- en verwarmingssystemen
- Laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer
1. Systeemeisen aan technische gebouwsystemen
- Energieprestatie-eisen voor technische bouwsystemen. Daarbij wordt niet alleen de efficiëntie gewaardeerd, maar ook het gebruik van hernieuwbare energie.
- Zelfregulerende apparatuur voor het reguleren van de temperatuur in aparte verblijfruimtes.
- Elektrische centrale verwarmingssystemen met elektrische weerstandsverwarming zijn niet toegestaan. Elektrische lokale verwarmingssystemen met temperatuurregeling per ruimte zijn wel toegestaan.
- De wet- en regelgeving vereist dat een verwarmingsinstallatie in woningen en utiliteitsgebouwen hydraulisch in balans moet zijn (waterzijdig ingeregeld). Dit is vereist:
- na vervanging van de warmteopwekker(s), of
- wanneer 1/3 van de afgiftelichamen (meestal radiatoren) wordt geplaatst, vervangen of verbouwd.
Als een verwarmingssysteem niet beschikt over een flowregeling is waterzijdig inregelen niet mogelijk en hoeft dit dus ook niet te worden uitgevoerd.
- Gebouwen met verwarmings- of airconditioningssystemen met een vermogen van meer dan 290 kW moeten vanaf 2026 zijn voorzien van een gebouw-automatiserings- en controlesysteem (GACS).
2. Keuringsplicht voor airconditionings- en verwarmingssystemen
De keuringsplicht voor airconditionings- en verwarmingssystemen geldt vanaf een nominaal vermogen van 70 kW per systeem. Als één van beide systemen is gekoppeld aan een ventilatiesysteem, moet dit ventilatiesysteem ook gekeurd worden. Voor verwarmingssystemen is de Scope 14-keuring hiervoor ingesteld.
Het alternatief voor deze keuring is een goed werkend GACS (Gebouw Automatiserings- en ControleSysteem). In verband met de verplichte implementatie van een GACS per 2026 respectievelijk 2030 zal deze keuringsplicht daarom per 29 mei 2026 komen te vervallen.
Lees verder over de EPBD-keuring in relatie tot GACS.
3. Laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer
In de EPBD III werd per maart 2020 de verplichting opgenomen om bij nieuwbouw en bij ingrijpende renovaties laadinfrastructuur (laadpalen) aan te leggen. Deze eis werd per 2025 uitgebreid naar bestaande bouw. Dit was bedoeld om het rijden met elektrisch vervoer (auto’s, busjes en bedrijfswagens) mogelijk te maken en te stimuleren.
Lees verder over Laadinfrastructuur en fietsparkeren.
Verschil tussen EPBD III en IV
Deze uitspraak vat het verschil bondig samen:
EPBD III stuurde op energiezuinigheid. Minder verbruik, betere labels, BENG voor nieuwbouw. Nuttig beleid, maar de focus lag puur op hoeveel energie een gebouw verbruikt.
EPBD IV verandert het doel. Niet meer Bijna Energieneutraal, maar Emissieneutraal. De herkomst van energie telt nu mee, niet alleen de hoeveelheid.
EPBD IV vanaf 2026
De EU heeft inmiddels een nieuwe richtlijn vastgesteld, de EPBD IV. Nederland moet deze voor de zomer van 2026 geïmplementeerd hebben. Tot dat moment blijft de EPBD III van kracht. Hieronder een toelichting op de belangrijkste maatregelen in de EPBD IV.
Minimaal energielabel voor utiliteitsgebouwen
Vanaf 2030 geldt voor alle bestaande utiliteitsgebouwen een nog nader te bepalen minimaal energielabel, vergelijkbaar met de label-C verplichting voor kantoren. Dit komt voort uit de Minimum Energy Performance Standards (MEPS). De minimale eis per gebruiksfunctie wordt in de loop van 2026 bekend en per 1 juli 2027 wettelijk vastgelegd. Deze wordt uitgedrukt in een minimaal energielabel.
Omdat de overheid in 2030 nog geen energielabel kan verplichten wordt het waarschijnlijk ook mogelijk op basis van werkelijk verbruik aan te tonen dat een gebouw voldoet.
Energielabelsystematiek
De energielabelsystematiek wordt aangepast en uitgebreid:
- Voor emissievrije gebouwen (ZEB) komt vanaf mei 2026 de klasse A0 erbij
- Een energielabel wordt ook verplicht bij een ingrijpende renovatie of bij de verlenging van een huurovereenkomst.
- Monumenten zijn vanaf mei 2026 niet meer uitgezonderd van de labelplicht.
- Het advies op het energielabel voor mogelijke besparingen wordt fors uitgebreid.
- Advies over de verbetering van de binnenmilieu-kwaliteit wordt onderdeel van het energielabel.
Gebouw Automatiserings- en ControleSysteem (GACS)
Een gebouw-automatiserings- en controlesysteem (GACS) is vanaf 2030 ook verplicht voor gebouwen met verwarmings- of airconditioningssystemen met een vermogen van meer dan 70 kW. Vanaf 2026 geldt dit voor een vermogen meer dan 290 kW.
In verband met de verplichte implementatie van een GACS zal de EPBD III-keuringsplicht per 29 mei 2026 komen te vervallen. Lees meer over GACS.
Automatische lichtregelsystemen
Automatische lichtregelsystemen worden verplicht voor alle utiliteitsgebouwen, op basis van het vermogen van het verwarmings- of airco-systeem:
- > 290 kW: vanaf 2028
- > 70 kW: vanaf 2030
Het betreft automatische regeleenheden voor verlichting die “op passende wijze per zone zijn ingedeeld en bezetting kunnen detecteren”. Hierbij moet je uiteraard op het specifieke gebruik van de diverse ruimtes letten, bijvoorbeeld waar geslapen of onderzoek gedaan wordt.
Laadpunten voor elektrische voertuigen en fietsparkeerplaatsen
De eis voor het aantal laadpunten voor elektrische voertuigen wordt fors uitgebreid. Daarnaast wordt het gebruik van de fiets gestimuleerd door eisen te stellen aan het aantal fietsparkeerplaatsen bij een gebouw.
Lees verder over Laadinfrastructuur en fietsparkeren.
Berekening uitstoot broeikasgassen
Vanaf 1 januari 2028 moet voor nieuwe utiliteitsgebouwen van meer dan 1.000 m² GBO een extra berekening uitgevoerd worden, de zgn. WLC-GWP (Whole Life Cycle Global Warming Potential). Met de WLC-GWP wordt de uitstoot van broeikasgassen berekend over de volledige levenscyclus van een gebouw, uitgaande van een gebouwlevensduur van 50 jaar.
De uitkomst van de berekening moet vanaf 2028 op het energielabel worden vermeld. Vanaf 2030 zullen hier grenswaarden voor gaan gelden, deze moeten nog bepaald worden.
Zonne-energie
Zonne-energie wordt verplicht voor alle nieuwbouw. Per 1 januari 2027 geldt deze eis voor alle niet-woonfuncties van meer dan 250 m² GBO (utiliteitsbouw). Hieronder vallen onder andere gezondheidszorgfuncties, al dan niet met bedgebied.Voor woonfuncties geldt deze eis per 1 januari 2030, ook voor woonfuncties voor wonen met zorg (groepswonen en geclusterd wonen).
Daarbij geldt het volgende:
Een zonne-energie installatie wekt 100% op van het energiegebruik, bepaald volgens NTA 8800. Als daar niet aan voldaan kan worden dan heeft een zonne-energie installatie een zodanige omvang dat het volledige dak wordt benut.
Deze zonne-energie installaties mogen ook op “aanpalende overdekte parkeergelegenheden” worden geplaatst. Per 1 januari 2030 is dat ook verplicht bij stallingen voor meer dan 2 motorvoertuigen.
Let op: deze eis geldt vanaf 1 januari 2028 ook voor verbouwingen waarbij een “omgevingsvergunning voor het bouwen” is vereist.
Voor gebouwen in eigendom van overheidsinstanties gelden afwijkende (scherpere) eisen en (eerdere) ingangsdatums, ook voor bestaande bouw.
Planning
In de komende jaren treden de diverse onderdelen uit de EPBD IV in werking. De datum van inwerkingtreding is niet per se de datum dat de eis ook van kracht wordt, aangezien er ook een voorbereidingstijd nodig is om zowel nieuwbouwplannen als bestaande bouw hierop aan te passen. In het Bbl wordt dat bijvoorbeeld omschreven als: “Artikel 5.20, lid 6, is niet van toepassing tot en met 31 december 2027”.
Hieronder staan de onderdelen op volgorde van datum van inwerkingtreding.
Inwerkingtreding per 29 mei 2026
- Bepalingsmethode energieprestatie
- Zonne-energie installatie
- Technische bouwsystemen, incl. GACS
- Duurzame mobiliteit – laadinfrastructuur en (fiets-)parkeerplaatsen
- Uitwisseling gegevens energieprestatie gebouwen
- Informatie op energielabel, uitbreiding energielabelplicht
- Keuringen en verslagen van keuringen.
Inwerkingtreding 01 januari 2027
- ZEB nieuwbouw overheidsgebouwen
- Rekenplicht WLC-GWP gebouwen van meer dan 1.000 m² GBO
Inwerkingtreding 01 juli 2027
- ZEB bestaande bouw (de zogeheten eindnorm)
- Minimaal energielabel Utiliteitsbouw (MEPS: Minimum Energy Performance Standards, vergelijkbaar met label C-eis kantoren)
Nog nader te bepalen
- ZEB nieuwbouw (per 1-1-2030)
- Nieuwe labelsystematiek (per 1-1-2030)
Meer informatie
Updates over EPBD IV worden gepubliceerd via RVO en specifiek voor de zorg via EVZ. Met de EVZ nieuwsbrief blijf je op de hoogte.
Verder lezen
- CO2-routekaart toepassen
- ,Wet- en Regelgeving
