Spouwmuren isoleren heeft een lange doorlooptijd, doordat verblijfplekken van vleermuizen en andere dieren niet mogen worden verstoord. Begin daarom ruim op tijd en begroot extra tijd en budget in je MJOP voor het vooronderzoek, eventueel vervolgonderzoek en een vergunningsaanvraag. Zo voorkom je vertraging en onverwachte kosten. Wesley Frese, projectmanager Duurzaamheid bij Leger des Heils, vertelt over zijn ervaringen en geeft tips.
Leger des Heils is een zorgorganisatie met 600 panden op 400 locaties. Wesley Frese is Projectmanager Duurzaamheid en werkt aan het behalen van de duurzame ambitie van het Leger des Heils, zo ook spouwmuurisolatie.
Aanleiding: energiecrisis
In 2022, toen de oorlog in Oekraïne begon, steeg de gasprijs enorm. Voor Leger des Heils zou dit jaarlijks 3 miljoen euro extra kosten voor het verwarmen van de gebouwen. Het bestuur gaf de ruimte om dit bedrag te gebruiken voor maatregelen om minder gas te gaan gebruiken. Ze begonnen om van elk gebouw de vloer, het dak, gevels en glas te isoleren. Daarnaast is in de twintig grootste eigendomspanden door energiebeheer en GACS 20% aardgasverbruik bespaard (lees meer hierover).
Voorbereiding: quick-scans en vervolgonderzoek
Bij spouwmuurisolatie worden regelmatig kleine vogels en vleermuizen gedood. Daarom is er sinds 2017 strenge wetgeving. Het is verplicht om onderzoek te doen voordat isoleren is toegestaan. Leger des Heils deed ook vóór deze verplichting vleermuisonderzoeken voorafgaand aan de isolatiewerkzaamheden. “Door de huidige wetgeving zijn de regels wel extra streng en heb je specifieke vergunningen nodig.” zegt Wesley.
Vervolgonderzoek
Van de zestien eigendomspanden waar ze spouwmuurisolatie willen toepassen moest er bij veertien panden vervolgonderzoek komen. Wesley: “Als uit de quick-scan blijkt dat er mogelijk vleermuizen zitten dan zitten ze er meestal ook echt”. Wat dan met het vervolgonderzoek bevestigd wordt. Vervolgonderzoek mag alleen tussen september en februari worden uitgevoerd om verstoring tijdens broed- en kraamseizoen te voorkomen. Dit kan een extra uitdaging voor de tijdsplanning opleveren.
Soorten Management Plan (SMP) kan tijd en geld besparen
De provincie kan een gemeente een gebiedsgerichte omgevingsvergunning toekennen. De gemeente toont hiermee aan dat zij voldoen aan de Wet Natuurbescherming en een plan hebben om soorten te beschermen: een SMP. Veel gemeentes zijn hiermee bezig en hebben inmiddels een pre-SMP. Door deze aanpak is individueel ecologisch onderzoek niet meer nodig.
Zorgorganisaties kunnen veel tijd en geld besparen als de gemeente waar het gebouw staat een SMP heeft. Kijk daarom op sites zoals SMP-viewer om te zien welke gemeente een SMP in gebruik heeft en welke er in voorbereiding zijn. Wesley: “Let op: een pre-SMP is niet altijd genoeg om een vergunning te krijgen”.
De provincie oordeelt of er mogelijk negatieve gevolgen zijn voor beschermde dieren en bepaalt of isoleren is toegestaan. Hierdoor zijn er per provincie verschillende regels rondom isoleren met pre-SMP (zie: nplw.nl). Daarnaast kan het zijn dat je gemeente wel een SMP heeft maar dat niet alle gebieden binnen de gemeentegrenzen daar onder vallen. Controleer daarom goed of jouw pand binnen het SMP-gebied valt om te checken of ecologisch onderzoek nodig is.
Voortgang: eerste panden geïsoleerd
Na de quick-scan en het vervolgonderzoek is een vergunningaanvraag nodig. Dat kan de zorgorganisatie zelf doen of laten doen door een ecologiebedrijf. De aanvraag duurt een half tot anderhalf jaar. Als er inderdaad vleermuizen in de spouw zijn aangetroffen is de zorgorganisatie verplicht om vleermuiskasten op te hangen en om exclusion flaps (éénrichtingskleppen) voor de openingen te hangen. De aannemer is verantwoordelijk om erop toe te zien dat de maatregelen zijn uitgevoerd. Het uitvoeren van de maatregelen mag alleen tussen september en februari om verstoring van de vleermuizen te voorkomen.
Bij Leger des Heils heeft het spouwmuurisolatieproject een tijd stilgelegen. Inmiddels hebben vijf locaties toestemming om de spouw de komende tijd te isoleren. De twee panden (in Enschede en Den Haag) die bij de quick-scan al vleermuisvrij bleken zijn inmiddels geïsoleerd. Een pand in Amersfoort kan mogelijk meeliften op het SMP van de gemeente, waardoor individueel ecologisch onderzoek niet meer nodig is. In Ede is nog wel ontheffing nodig.
Uitdaging: deskundig, pragmatisch ecologiebedrijf
Eerder huurde Leger des Heils een huis-ecoloog in voor hun vragen over flora en fauna en onderzoek-verzoeken. Die had echter geen capaciteit voor al hun panden, met de deskundige en grondige aanpak. Zo ging het maatwerk van de ecoloog soms ten koste van de snelheid van het isolatieproject. Het was moeilijk om een partij te vinden deskundig maar ook die pragmatisch is. Nu hebben ze een prettige samenwerking met Blom Ecologie. Deze partij adviseert mede over hoe ver een gemeente is met hun SMP en over opschalen of afschalen van vleermuisonderzoek.
Aandachtspunt: metselwerk en kozijnen
Vleermuizen zijn ook beschermd bij andere delen van het gebouw. Hierdoor is er ook een quick-scan verplicht bij het uitvoeren van andere onderhoudswerkzaamheden aan vastgoed, zoals het dichtmaken van gaten in metselwerk en het vervangen van kozijnen. Als er mogelijk vleermuizen zijn kan de doorlooptijd van dat soort werkzaamheden al gauw meer dan een jaar worden.
Stappenplan: kosten vleermuisonderzoek en spouwmuurisolatie
- Quick-scan: kort onderzoek om vast te stellen of de spouw leeg is of mogelijk bewoond
Kosten: € 2.500,- per gebouw
Doorlooptijd: 1 week - Vervolgonderzoek: vaststellen of en waar er daadwerkelijk vleermuizen zitten
Kosten: € 15.000,- (prijs afhankelijk van geveloppervlak)
Doorlooptijd: 3 maanden - Vergunningen aanvragen: nodig als gemeente nog geen (pre-)SMP heeft
Kosten: € 600,- tot € 3.000,-, afhankelijk van looptijd. Deze kosten zitten vaak verwerkt in totaalprijs van het ecologiebedrijf
Doorlooptijd: 6 maanden tot anderhalf jaar, wisselt sterk per provincie - Maatregelen treffen: ophangen van vleermuiskasten
Kosten: € 30,- per stuk plus €120,- arbeidskosten. Dagprijs € 3.000,- voor 2 mensen die 25 kasten op één dag ophangen
Doorlooptijd: 1 week (alleen tussen september-februari)
Alle prijzen excl. BTW.
De meeste panden van Leger des Heils hebben een groot geveloppervlakte en veel vleugels. Daardoor kost het gemiddeld € 75.000,- om te isoleren en € 72.000,- voor het vooronderzoek, samen de vier bovenstaande stappen. “Ondanks dat het vooronderzoek net zoveel kan kosten als het isoleren zelf, hebben we dat er bij Leger des Heils voor over, om zo bij te dragen aan onze ambities”, aldus Wesley.
Tips spouwmuurisolatie voor andere zorgorganisaties
Wesley geeft twee tips: “Begin op tijd en realiseer je dat het voortraject lang duurt voordat je echt aan de slag kan.” Recent heeft Wesley te horen gekregen dat de vervolgonderzoeken voor de overige panden in 2026 worden uitgevoerd. Dan worden in 2027 de maatregelen getroffen en wordt de isolatie pas eind 2027 uitgevoerd. “Je bent dus zo twee jaar verder. Je kan hierop anticiperen door bijvoorbeeld quick-scans in te plannen in je MJOP zodat je het onderzoek meeneemt in de planning en begroting. Hiermee komt het geplande onderhoud aan gevels en kozijnen niet in gevaar en blijft de begroting kloppend.”
“Daarnaast is het slim om als spouwmuurisolatie nog niet lukt, naar andere maatregelen te kijken om energie te besparen. Bijvoorbeeld door de instellingen van het GBS te optimaliseren. Ook daar is namelijk vaak nog energiebesparing mee te behalen.”
Kalender voor plaatsen vleermuiswerende maatregelen
Foto’s van mussen op en in het dak van een gebouw.
Door voor alternatieve nestgelegenheid te zorgen (bijvoorbeeld met vogelhuisjes, nestkastjes) voorkom je dat ze plekken zoeken in je gebouwen.
Foto’s van vleermuizen in constructie van een gebouw.
Foto’s: Blom Ecologie
