Netcongestie, hoe ga ik ermee om
Op deze pagina
Netcongestie heeft gevolgen voor de mogelijkheden voor nieuwe aansluitingen en uitbreidingen bij verduurzamingsprojecten, ook in de zorgsector. Er is sprake van zowel afname-congestie als teruglever-congestie. Dit artikel geeft een toelichting op de huidige stand van zaken en een aantal oplossingsrichtingen om toch verder te kunnen met geplande projecten.
Energietransitie: minder fossiel, meer elektra
Nederland is met de energietransitie aan de slag om af te stappen van fossiele energiebronnen. Dit gebeurt vooral door energiebesparing en de overstap van fossiel naar elektra. De energiebedrijven zijn intussen hard bezig om het aanbod van duurzame energie te vergroten en willen in 2035 voor de elektriciteitsvoorziening klimaatneutraal zijn. Een keerzijde van de overstap naar elektra is dat het netwerk snel volloopt en uitgebreid moet worden.
Daarnaast is er ook de transitie naar duurzame energiebronnen. Duurzame energiebronnen van zon en wind hebben als karakter dat ze wispelturig zijn: op het ene moment is er energie in overvloed en op een ander moment niet. Dit zorgt ervoor dat het op bepaalde locaties en op bepaalde momenten heel druk is op het net.
Het aanpassen en uitbreiden van het energienet gaat langzamer dan de energietransitie en zo zitten we heden met netcongestie problematiek. De netbeheerders investeren volop om het netwerk te verzwaren maar de congestie gaat minimaal nog 5 tot 10 jaar duren.
Netcongestie in beeld: capaciteitskaart
Netcongestie kan op twee vlakken spelen. Er is invoer- of teruglevercongestie en afnamecongestie. Op de Capaciteitskaart elektriciteitsnet zie je in welke gebieden de congestie aanwezig is. Er zijn twee kaarten: een voor energieafname en een voor energieteruglevering. Dit zijn twee verschillende onderwerpen. In de rode gebieden betekent dit dat er een tekort aan transportcapaciteit is en dat je op een wachtlijst wordt geplaatst bij een aanvraag naar meer capaciteit.
Welke prioriteit heeft de zorg voor aansluiten?
Per 1 oktober 2024 is er een prioritering voor aansluitingen op het net afgesproken. Deze is herzien en vanaf 1 januari 2026 geldt er een nieuw ACM-prioriteringskader (zie: nieuwsbericht Autoriteit Consument & Markt). Met dit nieuwe kader blijft het mogelijk dat maatschappelijke projecten voorrang krijgen. Er zijn drie categorieën met voorrang.
- Congestieverzachters – projecten die ruimte op het elektriciteitsnet maken.
- Veiligheid – projecten die essentieel zijn voor de nationale veiligheid, waaronder ziekenhuizen en noodhulpdiensten.
- Basisbehoeften – projecten die voorzien in maatschappelijke basisbehoeften zoals woningbouw en onderwijs. Huisartsen en langdurige zorg vallen binnen deze categorie.
Er is ook onderscheid tussen de categorieën, waarbij categorie 1 voorrang heeft op categorie 2, categorie 2 voorrang heeft op categorie 3 en zo verder. Binnen de categorieën geldt ‘first come, first served’. Zelfs met het prioriteringskader kan het dus lang duren voor je als zorgorganisatie aan de beurt bent voor een stroomaansluiting of uitbreiding van een stroomaansluiting.
Onderscheid tussen klein- en grootverbruikers
Op dit moment wordt er door netbeheerders onderscheid gemaakt tussen klein- en grootverbruikers. Voor de grootverbruikers is er de wachtlijst. Kleinverbruikers tot (3x80A) worden zonder te wachten aangesloten. Dit geldt voor woningen en kleine bedrijven. Vanaf 1 juli 2026 moeten kleine bedrijven die een aansluiting willen (vergroten) ook aansluiten op de wachtlijst. Dit geldt dus ook voor zorgorganisaties met een kleinverbruikaansluiting.
Teruglevercongestie, oplossingsrichtingen
Teruglevercongestie gaat over gebrek aan capaciteit op het netwerk voor het terugleveren van zelfopgewekte energie die het gebouw zelf niet gebruikt. Voor grote zorglocaties is dit meestal niet aan de orde. De opwek is normaliter lager dan het eigen gebruik ook als het dak vol zonnepanelen ligt. Bij nieuwbouw en laagbouw kan dit wel optreden, vooral in de maanden mei-juli. Als terugleveren niet is toegestaan zijn er de volgende oplossingen:
- Vermogensbegrenzing
Het terugregelen van het energieaanbod wanneer dit groter dreigt te worden dan eigen gebruik. Het aantal uur terugleveren is vaak gering en er gaat met deze aanpak maar een paar procent van de opgewekte energie verloren. Lees voor meer informatie de EVZ-publicatie Mogelijkheden voor zonnepanelen als het elektriciteitsnet vol zit. - Meer energie gebruiken op piekmomenten
Denk aan tijdelijk verlagen van de temperatuur in koel- en vrieskasten of opslag van energie in elektrische boiler. - Stroom benutten
Voor het opladen van elektrische auto’s en accu’s door middel van slimme laadpalen.
Het is lastig, maar meestal een overkomelijk probleem.
Afnamecongestie, oplossingsrichtingen
Afnamecongestie betekent dat de netbeheerder niet eenvoudig extra capaciteitsaanvragen toekent. Het verzwaren van het net is een tijdsintensief traject. Dit betekent dat je niet zonder een plan over kan stappen op warmtepompen of kan nieuwbouwen of uitbreiden. Voor deze vorm van netcongestie zijn vier oplossingsrichtingen, die hieronder worden toegelicht.
De eerste stap is inzicht krijgen in je energieverbruik en kW afnamepatroon. Hieruit volgt de potentie voor energiebesparing en peakshaving.
- Energie besparen, en zo ruimte creëren binnen je aansluiting
Zeker bij renovatiemomenten is veel mogelijk. Of als de basisverlichting nog geen led is. Een goed inzicht, met een energieplan, helpt tegen congestie en bespaart altijd kosten. - Peakshaving
Uit het afnamepatroon en de verbruikers volgt waar de piek zit, en waar de verbruikers zijn die variabel in te zetten zijn. De vrieskast, warmtepomp of wasmachines kunnen wellicht zo ingeregeld worden dat zij niet op de piekmomenten draaien. De piek in de zorg ligt vaak begin van de morgen en eind van de middag. ‘s Avonds en ‘s nacht is er onbenutte ruimte op het net. Bekijk het praktijkvoorbeeld van SEIN die door peakshaving toch binnen hun ATO kon blijven. - Energieopslag
In combinatie met een passend boilervat hoeft de warmtepomp niet op piekuren te draaien. Kijk of dit een oplossing biedt bij de overgang van gasgestookte ketels naar warmtepompen. Voor vrieskasten geldt dit ook, ook hierin is met een regeling koude op te slaan. Batterijopslag is ook een optie, maar flink duurder. Bekijk de praktijkvoorbeelden van Thebe en Noorderbreedte die beide een accu hebben in een nieuwbouwlocatie. - Innovatief energiecontract
Sinds 2024 komen energieaanbieders in gebieden met netcongestie met contracten waarbij stroom buiten de piekuren op het net wordt aangeboden. Deze contracten bieden flinke korting op de transporttarieven. Voor dit soort contracten kan een locatie in aanmerking komen wanneer het zich in congestiegebied bevindt en wanneer het minimaal vermogen van 1 MW heeft. De netbeheerder is bij deze afspraken de partij die de aanvraag goedkeurt of afkeurt. Bekijk Infographic: Blijven ondernemen bij netcongestie | Netbeheer Nederland.
