Hoe maak ik een portefeuille­routekaart?

Hoe maak ik een portefeuille­routekaart?

Hoe maak ik een portefeuille­routekaart?

Deze pagina gaat over het maken van een CO2-routekaart voor een zorginstelling. De volgende pagina in de wegwijzer gaat specifiek over werken met de CO2-tool.

Tool om routekaart te maken

Voor een routekaart heb je een instrument nodig waar je maatregelen kan inplannen en effect daarvan ziet op kosten, baten, energiebesparing en CO2-reductie. Milieuplatform Zorgsector heeft hiervoor voor de care de CO2-reductietool ontwikkeld. Er zijn ook andere tools om een routekaart te maken. Hoe je een routekaart maakt is in hoofdlijnen onafhankelijk van het instrument dat je gebruikt.

Idealiter zijn CO2-maatregelen (direct) in te plannen in de MJOP-software. Echter, momenteel is er nog geen MJOP-software die dat kan en óók de CO2-reductie berekent.

Wie maakt de routekaart?

Het opstellen van de routekaart kan opgepakt worden door de vastgoedafdeling in nauw overleg met een energiecoördinator, facility manager, MVO-verantwoordelijke, controller en beslisser. In de praktijk blijkt dat het goed werkt als de vastgoedafdeling een start maakt met de CO2-tool en alvast invult wat ze weet. Het dashbord stimuleert vervolgens andere betrokken om hun kennis in te brengen en de CO2-tool verder in te vullen.

Daarnaast kan een extern bureau ingehuurd worden om de routekaart (mede) op te stellen. Lees tips bij Ondersteuning.

Invullen: van bekend naar onbekend

  1. Begin met het inplannen wat je al weet. Denk aan Erkende Maatregelen, maatregelen uit een EED-audit, of concrete plannen voor zonnepanelen.
  2. Pak vervolgens de MJOP’s erbij: welke maatregelen zijn ingepland die energie besparen of waar ook een extra energiebesparende optie mogelijk is?
  3. Ook leg je de verbinding met het strategisch huisvestingsbeleid. Welke plannen zijn er voor sloop-nieuwbouw, grootschalige renovatie en uitbreiden of afstoten van vastgoed? Neem panden die afgestoten of gesloopt worden ook mee in je routekaart. Dit heeft immers grote invloed op de CO2-uitstoot! Lees verder in de veelgestelde vraag hierover.
  4. Tot slot onderzoek je wat nodig is om de doelstellingen voor 2030 en voor 2050 te halen.
Realistisch versus wensdenken?

De CO2-routekaart maak je vooral voor jezelf. Je kan dus ook maatregelen inplannen die feitelijk nog onzeker zijn. Desgewenst markeer je de onzekerheden zodat je collega’s verschil kunnen zien tussen zekere en onzekere maatregelen. Je kan ook meerdere routekaarten maken met meerdere scenario’s.

Backcasting

Als jouw instelling de CO2-doelen nog niet haalt, kan je met ‘backcasting’ aan de slag. Backcasten is: terugredeneren vanuit een langetermijnvisie naar het nu. Je begint bij een gewenst toekomstbeeld (gebouwen met nul CO2-emissie in 2050) en redeneert terug naar de huidige situatie. Zo vorm je je een beeld van welke stappen nodig zijn om dat  toekomstbeeld te realiseren. Door vanuit een gewenste toekomst te denken, kom je makkelijker tot systeemsprongen. Vanuit het heden denkend, blijf je eerder steken in bekende oplossingen.

Vaststellen

Voordat maatregelen overgenomen worden in een MJOP moet natuurlijk wel nagedacht worden over technische, praktische en financiële uitvoerbaarheid. Wees ook kritisch in de personele uitvoerbaarheid: hebben de medewerkers voldoende tijd voor het implementeren van de maatregelen?

Meerkosten of investeringskosten?

Energiemaatregelen worden vaak verdeeld in maatregelen voor een zelfstandig moment en maatregelen voor een natuurlijk moment. Een maatregel voor een zelfstandig moment kan je direct inplannen en uitvoeren. Je hoeft niet te wachten op een vervangingsmoment. Een maatregel voor een natuurlijk moment kan je het best uitvoeren als apparatuur, installaties of (bouwkundige) voorzieningen aan vervanging toe zijn.

Over het algemeen zal je alleen maatregelen uitvoeren die zich terugverdienen. Van een maatregel voor een zelfstandig moment moeten de hele investeringskosten zich terugverdienen; van een maatregel voor een natuurlijk moment alleen de meerkosten van de energiezuinige optie. Veel maatregelen verbeteren ook het comfort en hoeven zich dan niet
terug te verdienen.

Kosten overnemen van CO2-tool in MJOP, en omgekeerd

In energieadviezen worden van maatregelen voor een natuurlijk moment meestal alleen de meerkosten geschat. In MJOP’s wordt met de totale investeringskosten gewerkt. Kosten uit een energieadvies (en ook de CO2-tool) kunnen dus niet kosten uit een MJOP vervangen. De meerkosten van maatregelen voor een natuurlijk moment komen óp de al geplande kosten in een MJOP. 

Tip! Onderbouw in het MJOP ‘dure’ maatregelen voor de komende vier à vijf jaar met goede kostenschattingen. Mogelijk helpt je MJOP-software hierbij. Of vraag offertes op. Kosten voor de langere termijn kunnen (voorlopig) grof geschat worden.

Eigen en gehuurd vastgoed

De portefeuilleroutekaart betreft al het vastgoed, ook het gehuurde vastgoed. Jouw instelling betaalt immers de energiekosten en de CO2-uitstoot wordt aan jouw instelling toegerekend.

Heeft jouw instelling eigen en gehuurd vastgoed? Begin dan met de routekaart van het eigen vastgoed. Allereerst heb je daar direct invloed op. En bovendien: als je zelf beter bekend bent met de routekaart, is het makkelijker om je verhuurder(s) mee te krijgen. In de handleiding  Hoe om te gaan met gehuurd zorgvastgoed lees je hoe je aan de slag gaat met de routekaart van gehuurd vastgoed.

Routekaart per gebouw, locatie, regio of ander cluster?

  • Heel veel gebouwen?
    Begin met 5 a 10 grote gebouwen. Als je van een aantal gebouwen een routekaart maakt, krijg je al doende meer zicht op de aanpak en hoe je hier mee verder wilt.
  • Grote en middelgrote gebouwen
    Grote gebouwen (>30 cliëntplekken/bedden of >200.00 kWh/jaar of >75.000 m3 aardgas/jaar) neem je bij voorkeur als ‘individueel’ gebouw mee in de routekaart. Zo ook middelgrote gebouwen (>50.000 kWh/jaar of >25.000 m3 aardgas/jaar). Vaak zijn in grote organisaties 20% van alle gebouwen midden- en grootverbruikers en gebruiken deze 80% van de energie.
  • Kleine gebouwen
    Kleine gebouwen kan je desgewenst clusteren. Bijvoorbeeld op basis van de functie en/of de bouwtechnische en energetische eigenschappen. Lees hier meer over bouwjaarklassen. Heeft jouw organisatie een steekproef gebruikt voor een EED? Dan kan je deze indeling waarschijnlijk ook in de routekaart gebruiken.
  • Locatie met veel gebouwen zonder tussenmeters?
    Maatwerk is nodig als gebouwen diverse functies en verschillende bouwjaren hebben. Een routekaart maken is dan best lastig. Doordat je het energieverbruik per gebouw moet schatten, worden ook de verwachtte investeringen en besparingen onnauwkeurig. Geef prioriteit aan het plaatsen van tussenmeters in grote en middelgrote gebouwen (op basis van een schatting van het energiegebruik).
  • Werkt jouw organisatie in regio’s?
    Overweeg een routekaart op te stellen per regio. Dat maakt het makkelijker de regio’s te betrekken.

Bestuurlijk commitment

Bij het opstellen van een portefeuilleroutekaart en een duurzaamheidsstrategie voor het vastgoed de organisatie is het belangrijk om het bestuur tijdig te betrekken.

Gebruik voor bestuurlijke vaststelling de oplegger voor het bestuur. Vaststelling is nodig nodig omdat de bestuurder de verbindende schakel is tussen strategie, financiën en uitvoering.

Feedback en inleveren

Op de pagina ondersteuning bij de routekaart lees je hoe je feedback kan krijgen op je routekaart. Ben je klaar met het invullen van de routekaart? Lever dan je routekaart in!

EVZ gaat
periodiek op sectorniveau de routekaarten analyseren, waarmee zichtbaar wordt hoe alle zorginstellingen tezamen de energietransitie oppakken. 


Opstellen CO2-routekaart geeft richting

Maurice Roovers, projectleider duurzaamheid

GGZ Breburg heeft met de CO2-reductietool een eerste CO2-routekaart gemaakt voor haar vastgoed. Voor twee grote locaties is de routekaart uitgewerkt; voor de rest van het vastgoed is de basis gelegd.

Routekaart CO2-reductie zet Careyn op koers energietransitie

Arno van der Spek, facilitair specialist

Careyn ging als een van de eerste zorgaanbieders aan de slag met de portefeuilleroutekaart. Hun aanpak laat zien dat de eerste stappen helpen om met collega’s vervolgstappen te maken en te werken aan draagvlak voor de energietransitie.